3-2-7- سرعت رشد گیاه در گلدهی……………………………………………………………………………………………………43
3-2-8- سرعت رشد گیاه در گلدهی به ازای دانه…………………………………………………………………………………..44
3-2-9- سرعت رشد گیاه در زمان پر شدن دانه به ازای دانه……………………………………………………………………..47
3-2-10- سرعت جذب خالص…………………………………………………………………………………………………………..50
3-2-11- روند تجمع ماده خشک……………………………………………………………………………………………………….52
3-2-12- عملکرد بیولوژیک……………………………………………………………………………………………………………..54
3-2-13- عملکرد دانه…………………………………………………………………………………………………………………….. 56
3-2-14- شاخص برداشت…………………………………………………………………………………………………………………59
3-3- سایر صفات مرفولوژیکی…………………………………………………………………………………………………………………60
3-3-1- ارتفاع بلال از سطح زمین……………………………………………………………………………………………………….60
3-3-2- قطر ساقه……………………………………………………………………………………………………………………………..62
3-3-3- ارتفاع گیاه………………………………………………………………………………………………………………………….63
3-4- همبستگی صفات و شاخصهای رشد با عملکرد دانه…………………………………………………………………………….64
3-5- صفات مرفولوژیکی بلال…………………………………………………………………………………………………………………66
3-5-1- طول بلال…………………………………………………………………………………………………………………………….66
3-5-2- قطر بلال……………………………………………………………………………………………………………………………..68
3-6- اجزاء عملکرد دانه ………………………………………………………………………………………………………………………..69
3-6-1- تعداد ردیف دانه در بلال……………………………………………………………………………………………………….69
3-6-2- تعداد دانه در ردیف بلال……………………………………………………………………………………………………….69
3-6-3- تعداد دانه در بلال ………………………………………………………………………………………………………………..71
3-6-4- وزن دانه……………………………………………………………………………………………………………………………..73
3-7- روند پر شدن دانه ………………………………………………………………………………………………………………………….75
3-7-1- سرعت پرشدن دانه ………………………………………………………………………………………………………………75
3-7-2- دوره موثر پرشدن دانه ………………………………………………………………………………………………………….76
3-8- قرائت عدد اسپاد……………………………………………………………………………………………………………………………78
3-8-1- قرائت عدد اسپاد پس از تنش کم آبی در مرحله رویشی…………………………………………………………….78
3-8-2- قرائت عدد اسپاد پس از تنش کم آبی در مرحله زایشی……………………………………………………………..79
3-9- صفات و شاخصهای مرتبط با نور……………………………………………………………………………………………………81
3-9-1- دریافت نور ………………………………………………………………………………………………………………………81
3-9-2- دریافت تششع فعال فتوسنتزی در محدوده گلدهی……………………………………………………………………..83
3-9-3- جذب نور………………………………………………………………………………………………………………………….84
3-9-4-کارایی مصرف نور………………………………………………………………………………………………………………86
3-10- کارایی مصرف آب…………………………………………………………………………………………………………………….88
3-11- همبستگی صفات با عملکرد دانه……………………………………………………………………………………………………90
3-12- نتیجهگیری نهایی………………………………………………………………………………………………………………………………………………..94
3-13- پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………95
منابع……………………………………………………………………………………………………………………………………………………96
جدول 1-1- مراحل رشد گیاه ذرت بر اساس تقسیم بندی امام و ثقه الاسلامی . ……………………………………….6جدول 1-2- مراحل رشد و نمو گیاه ذرت بر اساس تقسیمبندی ریچی و همکاران ……………………………………7جدول 3-1- مراحل مهم رشد و نمو گیاه ذرت براساس روزهای پس از کاشت ……………………………………….34جدول 3-2- خلاصه تجزیه واریانس بیشینه شاخص سطح برگ، دوام شاخص سطح برگ کل و دوام شاخص سطح برگ بعد از کاکلدهی …………………………………………………………………………………………………….36جدول 3-3- ضرایب معادله شاخص سطح برگ ارقام ذرت در سطوح مختلف مصرف نیتروژن و آبیاری …….37جدول 3-4- خلاصه تجزیه واریانس شاخصهای سرعت خطی رشد محصول، سرعت رشد گیاه در گلدهی، سرعت رشد گیاه در گلدهی به ازای دانه و سرعت رشد گیاه در پرشدن دانه به ازای دانه در ارقام ذرت در شرایط متفاوت نیتروژن و آبیاری ………………………………………………………………………………………………..42جدول 3-5-ضرایب معادله سرعت جذب خالص ارقام ذرت در سطوح متفاوت نیتروژن و آبیاری ………………51جدول 3-6- ضرایب معادله روند تجمع ماده خشک ارقام ذرت در سطوح متفاوت نیتروژن و آبیاری ………….54جدول 3-7- خلاصه تجزیه واریانس صفات عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه و شاخص برداشت ارقام ذرت در سطوح متفاوت نیتروژن و آبیاری ……………………………………………………………………………………………55جدول 3-8- خلاصه تجزیه واریانس صفات ارتفاع بلال، قطر ساقه و ارتفاع گیاه ارقام ذرت در سطح متفاوت نیتروژن و آبیاری …………………………………………………………………………………………………………………….61جدول 3-9- ضرایب همبستگی بین صفات و شاخصهای مورد ارزیابی …………………………………………………65جدول 3-10- خلاصه تجزیه واریانس صفات طول بلال، قطر بلال، تعداد ردیف دانه در بلال و تعداد دانه در ردیف بلال ارقام ذرت در سطح متفاوت نیتروژن و آبیاری . ……………………………………………………………66جدول3-11- خلاصه تجزیه واریانس صفات و شاخصهای تعداد دانه در بوته، وزن دانه، سرعت پرشدن دانه و دوره موثر پرشدن دانه ارقام ذرت در سطوح متفاوت نیتروژن و آبیاری . ……………………………………………71جدول3-12- خلاصه تجزیه واریانس عدد اسپاد پس از تنش در مرحله رویشی، عدد اسپاد پس ازتنش در مرحله زایشی و دریافت نور در محدوده گلدهی ارقام ذرت در سطوح متفاوت نیتروژن و آبیاری …………78جدول 3-13- ضرایب معادله دریافت نور در تیمار های مورد بررسی …………………………………………………….82جدول 3-14- خلاصه تجزیه واریانس شاخصهای جذب نور پس از تنش کمآبی درمرحله رویشی، جذب نور پس از تنش کمآبی در مرحله زایشی، کارایی مصرف نور و کارایی مصرف آب در ارقام ذرت در سطوح متفاوت نیتروژن و آبیاری ………………………………………………………………………………………………..84جدول 3-15- ضرایب همبستگی بین صفات مورد مطالعه …………………………………………………………………….93
شکل 2-1- ساعتهای آفتابی و بارندگی، تبخیر و تعرق گیاه مرجع، نیاز آبی ذرت و متوسط دمای هوا ………….24شکل 3-1- مقایسه میانگین بیشینه شاخص سطح برگ …………………………………………………………………………..36شکل3-2- روند شاخص سطح برگ ارقام ذرت در سطوح مختلف مصرف نیتروژن و آبیاری . …………………….37شکل 3-3- مقایسه میانگین دوام سطح برگ کل . ………………………………………………………………………………..39شکل 3-4- مقایسه میانگین دوام شاخص سطح برگ بعد از کاکلدهی . ………………………………………………….40شکل 3-5- روند سرعت رشد محصول ارقام ذرت در سطوح مختلف نیتروژن و آبیاری ……………………………..41شکل 3-6- مقایسه میانگین سرعت خطی رشد محصول ………………………………………………………………………..43شکل 3-7- مقایسه میانگین سرعت رشد گیاه در گلدهی ……………………………………………………………………..44شکل 3-8- مقایسه میانگین سرعت رشد گیاه در گلدهی به ازای دانه ……………………………………………………..46شکل 3-9- مقایسه میانگین سرعت رشد گیاه در محدوده شیری شدن تا رسیدگی دانه ………………………………..49شکل3-10- روند شاخص سرعت جذب خالص ارقام ذرت در سطوح مختلف نیتروژن و آبیاری . ………………..50شکل 3-11- روند تجمع ماده خشک کل ارقام ذرت در سطوح مختلف مصرف نیتروژن و آبیاری . ……………..53شکل 3-12- مقایسه میانگین عملکرد بیولوژیک …………………………………………………………………………………55شکل 3-13- مقایسه میانگین عملکرد دانه …………………………………………………………………………………………..57شکل 3-14- مقایسه میانگین شاخص برداشت ……………………………………………………………………………………..60شکل 3-15- مقایسه میانگین ارتفاع بلال از سطح زمین…………………………………………………………………………..61شکل 3-16- مقایسه میانگین قطر ساقه ……………………………………………………………………………………………….62شکل 3-17- مقایسه میانگین ارتفاع گیاه …………………………………………………………………………………………….63شکل 3-18- مقایسه میانگین طول بلال ………………………………………………………………………………………………67شکل 3-19- مقایسه میانگین قطر بلال ……………………………………………………………………………………………….68شکل 3-20- مقایسه میانگین تعداد دانه در ردیف بلال …………………………………………………………………………70شکل 3-21- مقایسه میانگین تعداد دانه در بلال …………………………………………………………………………………..72شکل 3-22- مقایسه میانگین وزن هزار دانه ………………………………………………………………………………………..74شکل 3-23- مقایسه میانگین سرعت پرشدن دانه …………………………………………………………………………………75شکل 3-24- مقایسه میانگین دوره موثر پرشدن دانه …………………………………………………………………………….77شکل 3-25- مقایسه میانگین قرائت عدد اسپاد پس از تنش کمآبی در مرحله رویشی …………………………………79شکل 3-26- مقایسه میانگین قرائت اسپاد درمرحله خمیری دانه ……………………………………………………………..80شکل 3-27- روند دریافت نور ارقام ذرت در شرایط مختلف مصرف نیتروژن و آبیاری ………………………………82شکل 3-28- مقایسه میانگین نور دریافتی در محدوده کاکلدهی ذرت ……………………………………………………83شکل 3-29- مقایسه میانگین درصد جذب نور پس از تنش رویشی …………………………………………………………85شکل 3-30- مقایسه میانگین درصد جذب نور پس از تنش کمآبی در مرحله زایشی . ………………………………..86شکل3-31- مقایسه میانگین کارایی مصرف نور …………………………………………………………………………………88شکل3-32- مقایسه میانگین کارایی مصرف آب ………………………………………………………………………………….89
چکیده
به منظور ارزیابی اثر نیتروژن و تنش کمآبی در دوران رشد رویشی و زایشی بر رشد و عملکرد دو رقم ذرت، آزمایشی به صورت فاکتوریل اسپلیت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشگاه بوعلیسینا در سال زراعی 1387 انجام گرفت. سطوح نیتروژن (100 و 200 کیلوگرم در هکتار) و سطوح آبیاری (تنش کمآبی در مرحله 10-8 برگی، تنش کمآبی در مرحله شیری تا خمیری دانه و آبیاری کامل) بصورت فاکتوریل در کرتهای اصلی و ارقام ذرت (سینگلکراس 500 و 647) در کرتهای فرعی قرار گرفتند. بیشینه شاخص سطح برگ، دوام شاخص سطح برگ از کاکلدهی تا رسیدگی، دوام شاخص سطح برگ، سرعت خطی رشد محصول، سرعت رشد گیاه در گلدهی و در گلدهی به ازای دانه، سرعت رشد گیاه در دوره پرشدن دانه، سرعت جذب خالص، عملکرد بیولوژیک، عملکرد اقتصادی و شاخص برداشت، عدد اسپاد پس از 10 برگی و خمیری دانه، کارایی مصرف آب و نور اندازهگیری شد. همچنین، اجزاء عملکرد شامل تعداد ردیف بلال، تعداد دانه در ردیف بلال، تعداد دانه در بلال و وزن دانه اندازهگیری شد. کمترین مقادیر شاخصهای رشد در دور? رشد رویشی با مصرف 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تنش کمآبی در مرحله رویشی بدست آمد. ضمن اینکه منجر به افزایش فاصله زمانی کاشت تا کاکلدهی و کاهش سرعت رشد گیاه در گلدهی گردید و بصورت کاهش دوره پرشدن دانه ادامه یافت. بیشترین مقادیر سرعت رشد گیاه در گلدهی و سرعت رشد گیاه در گلدهی به ازای دانه با مصرف 200 کیلوگرم در هکتار نیتروژن و هر دو آبیاری کامل و تنش درمرحله زایشی بدست آمد. ضمن اینکه بیشترین مقدار سرعت رشد گیاه در دوره پرشدن دانه به ازای دانه درهر دو رقم مورد مطالعه با مصرف 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تنش کمآبی در مرحله رویشی بدست آمد. تعداد دانه بیشتری با مصرف 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و هر دو آبیاری کامل و تنش کمآبی درمرحله زایشی بدست آمد و سینگل کراس 647 در این صفت بر سینگلکراس 500 برتری داشت. مصرف 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و همچنین آبیاری کامل وزن دانه بیشتری نسبت به سایر سطوح مصرف نیتروژن و آبیاری نشان دادند. بیشترین مقدار کارایی مصرف نور به مقدار 87/3 گرم بر مگاژول در سینگل کراس 647 با مصرف 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و آبیاری کامل بدست آمد. بیشترین کارایی مصرف آب با مصرف 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تنش کمآبی در مرحله زایشی بدست آمد. بیشترین عملکرد دانه به تیمار مصرف 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار با آبیاری کامل تعلق داشت. در مقابل، مصرف 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تنش کمآبی در مرحله رویشی کمترین عملکرد دانه را نشان داد. مصرف 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و تنش کمآبی در مرحله زایشی متحمل کمترین کاهش عملکرد در اثر تنش کمآبی شد. رقم سینگلکراس 500 در کلیه تیمارها عملکرد بیشتری نسبت به رقم سینگلکراس 647 داشت که به خاطر برتری در عملکرد بیولوژیک، وزن دانه و شاخص برداشت بیشتر نسبت به سینگل کراس 647 بود.
کلمات کلیدی: تنشکمآبی، نیتروژن، ذرت، شاخصهایرشد، عملکرد و اجزاء عملکرد، ،کارایی مصرف آب و نور.
مقدمه
مقدمه
در سطح جهانی 73% از کل آب شیرین برای آبیاری استفاده میگردد، 21 و 5 درصد نیز به ترتیب مورد استفاده بخش صنعت و بخش خانگی قرار میگیرد (گونزالز1، 1998). دسترسی به آب یکی از مهمترین عوامل محیطی است که تولید گیاهان زراعی را محدود میکند. در مقیاس جهانی حدود نیمی از اراضی دنیا به کمبود آب دچار هستند (کرامر و بویر2، 1995). به خاطر گوناگونی در دسترسی به آب و تقاضای تعرق از سالی به سال دیگر، در طی یک فصل زراعی، یا در طی یک روز، گیاهان ممکن است دچار تنش آب به خاطر از دست دادن آب در فرایند تعرق گردند. مدت زمان کمبود ممکن است از ساعتها تا روزها متفاوت باشد. بسته شدن روزنهها در وسط روز و کاهش جذب دیاکسیدکربن در پاسخ به نرخ بالای تعرق در شرایط مزرعه، معمول است (مانتیث3، 1995). تولید تجاری واقعی گیاهان زراعی اصلی به طور متوسط 33 درصد کمتر از تولید پتانسیل است (بویر، 1982). در بین عوامل مختلف که می توانند تولید گیاهان زراعی را کاهش دهند، تنش آبی گیاهان است که با عرضه ناکافی آب ایجاد میشود (ونجورا و آپچرچ4، 2002). آبیاری راهکاری ضروری و موثر برای بهبود تولید گیاهان زراعی است. به طوری که، افزایش تولید در درجه اول به توسعه اراضی آبی نسبت داده شده است. اگر چه فقط حدود 20 درصد از زمین های زراعی دنیا آبی است، تخمین زده میشود این نسبت، 40 درصد از تولید کشاورزی جهان را در اختیار داشته باشد (بویر، 1982).
کمبود آب یکی از مهمترین موضوعات چالش برانگیز در سطح جهانی است. اثرات تغییر اقلیم از جمله افزایش امواج گرمایی و از طرفی کاهش بارندگی در بسیاری از نقاط جهان بویژه منطقه عرضهای میانی، دسترسی فصلی و حجم منابع آب را تغییر داده و کمبودها را تشدید کرده است (مارلند5 و همکاران، 2003). کشور ایران با قرار گرفتن در منطقه عرضهای میانی از مناطق خشک و نیمه خشک دنیا و دارای شرایط آب و هوایی مدیترانهای است. تولید محصول در چنین وضعیتی به علت کمبود نزولات آسمانی و توزیع نامتناسب آن، متکی بر آبیاری بوده و در عین حال محدودیت منابع آب مهمترین عامل محدوده کننده بویژه درخصوص محصولات تابستانه میباشد (سپاسخواه و خواجه عبدالهی، 2005). سهم بخش کشاورزی از مجموع آب استحصالی کشور، 72 میلیارد مترمکعب (94 درصد) میباشد (فرداد و گلکار، 1381). همچنین، از مجموع 5/37 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی شناسایی شده و 20 میلیون هکتار اراضی مستعد آبیاری کشور، تنها 7/7 میلیون هکتار(21 درصد از اراضی کشاورزی) تحت پوشش آبیاری قرار دارد (نورجو و همکاران، 1385). محدودیت منابع آب موجب گردیده است که آب به عنوان مهمترین نهاده تولید تلقی شود (حمزهای و همکاران، 1384).
تنش کمآبی در زراعت ذرت به خاطر کمبود آب یا مشکلات سیستم آبیاری برای تامین آب (پاندی6 و همکاران، 2000) یا همزمانی رشد ذرت با سایر گیاهان زراعی (لک و همکاران، 1386)، در بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک ممکن است حادث شود. اصولا ذرت بومی مناطق گرمسیری است ولی به خاطر دامنه وسیع سازگاری ارقام متوسطرس و زودرس، آن را میتوان در مناطق سردسیر و دارای فصل رشد کوتاه کشت کرد و محصول اقتصادی بدست آورد (کوچکی و سرمدنیا، 1382).
مدیریت مناسب کود نیتروژنه به خاطر دلایل اقتصادی و محیطی مهم است. مقدار ناکافی کود نیتروژنه به صورت کاهش عملکرد و بازدهی اقتصادی پایین بروز میکند، در صورتی که کوددهی بیش از اندازه اثرات منفی بر منابع آب سطحی و زیرزمینی میگذارد، و همچنین بازده خالص اقتصادی را کاهش میدهد. به علاوه، کود دهی بیش از اندازه منجر به انتشار اکسیدهای نیتروژن به عنوان اصلیترین گازهای گلخانهای میشود (کاپی و سدجو7، 2007).
شکلگیری عملکرد در گیاهان زراعی در بردارند? مجموعهای از فرآیندهاست که در یک توالی زمانی قرار دارند. موراتا8 (1969) شکلگیری عملکرد گیاهان زراعی دانهای را به سه مرحله تقسیم میکند. در مرحله اول اندامهای فتوسنتزی و جذب کننده عناصر شکل میگیرند. مرحله دوم شامل شکلگیری گلها و ظرف عملکرد میباشد و در مرحله پایانی رشد گیاه، تولید، تجمع و انتقال حجم یا محتوای عملکرد انجام میگیرد. این فرایندها به شکلی به یکدیگر مرتبط هستند به نحوی که هر نوع تنش محیطی که یکی از آنها را محدود نماید ممکن است قسمت بعدی و نهایتاً عملکرد را متاثر سازد.

با توجه به اهمیت عنصر پرمصرف نیتروژن در تولید ذرت و اهمیت آبیاری در کشت محصولات تابستانه، تعیین عکسالعمل گیاه ذرت به تنش کمآبی و مقدار مصرف عنصر نیتروژن از اهمیت خاصی برخوردار است. پژوهش حاضر به بررسی واکنش دو هیبرید ذرت به تنش کمآبی در مراحل رویشی و زایشی و مقادیر مصرف نیتروژن در همدان پرداخته است.

فصل اول: بررسی منابع

1- بررسی منابع
1-1- تاریخچه، تولید و مصرف گیاه ذرت
ذرت(Zea mays L.) یکی از سه غله اصلی جهان است. در مورد منشاء و تکامل اولیه ذرت توافق کلی بر این است که ذرت ابتدا نزدیک به 7000 تا 10000 سال پیش در جنوب مکزیک اهلی شد و پس از اهلی شدن، به سرعت در آمریکای شمالی و جنوبی انتشار یافت و پیش از سکونت اروپاییان در شمال شرقی ایالات متحده و جنوب کانادا به آنجا رسید. پس از کشف آمریکا توسط اروپاییها، ذرت به سرعت در سرتاسر اروپا پراکنده شد و از آنجا به سایر نقاط جهان انتشار یافت (نورمحمدی و همکاران، 1383).
در سال 1995 سطح زیر کشت آن در جهان 130 میلیون هکتار و کل تولید آن 507 میلیون تن بود. تقریباً 40 درصد از کل ذرت دانهای تولید شده در جهان سهم ایالات متحده است و سپس چین (20 درصد)، برزیل (6/5 درصد) و مکزیک (25/3) در رتبههای بعدی قرار دارند. متوسط عملکرد ذرت در بین کشورهای عمده تولیدکننده آن از 78/7 و60/7 تن به ترتیب در فرانسه و ایالات متحده تا 36/2 و 20/2 تن در هکتار به ترتیب در برزیل و مکزیک متغیر است. مصرف اصلی ذرت دانهای برای تغذیه دام است. در ایالات متحده آمریکا تقریباً 75 درصد از دانه ذرت برای تغذیه دام و طیور و حدود 20 درصد آن برای تولیدات صنعتی استفاده میشود. در سال 1992 در ایالات متحده آمریکا استفاده از شربت ذرت غنی از فروکتوز و اتانول سوختی، نزدیک به 60 درصد از مصرف صنعتی ذرت دانهای را شامل شده است و 40 درصد باقیمانده در مصارفی مانند میان وعدهها، صبحانه غنیشده با غلات و پلاستیکهای تجزیهپذیر مصرف میشده است. جزء اصلی دانه ذرت نشاسته است و پایه تمام مصارف صنعتی دانه ذرت نشاسته آن است (امام و ثقه الاسلامی، 1384).

1-2- سطح زیر کشت ذرت در ایران و استان همدان
بر اساس آمار وزرات جهاد کشاورزی میزان کل تولید ذرت دانهای درکشور در سال 1385 یک میلیون و 995 هزار و 252 تن بوده است که از این میزان یک میلیون و 994 هزار و 315 تن به صورت آبی و مابقی کشت دیم بوده است. همچنین، مجموع سطح زیر کشت این محصول 276 هزار و 277 هکتار گزارش شده است. در استان همدان سطحی معادل 10434 هکتار با تولید 91882 تن و متوسط تولید 8806 کیلوگرم به ذرت دانهای اختصاص یافته بود (بینام، 1388).
1-3- رده بندی و ریخت شناسی
ذرت گیاهی یکساله متعلق به خانواده گندمیان9 است . این گیاه تکپایه است و در آن گلهای نر (گل تاجی10) روی شاخههای انتهایی ساقهی بلند قائم و گلهای ماده (بلال11) روی محورهای جانبی قرار گرفته است. بلال شامل چوب بلال، گلچههایی با کلالههای رشتهای بلند، موسوم به ابریشم(کاکل)، و برگهای در برگیرند? گلآذین ماده (بلالپوش12) است. در شروع نمو گلچه ممکن است گلچههای دارای پرچم روی محور بلال و گلچههای دارای مادگی روی گلتاجی نمو یابند، اما معمولاً آنها به صورت غیر بارور باقی میمانند. گاهی گلچههای نر و ماده هر دو روی گلتاجی، به گونهای کامل نمو مییابند و به این صورت روی گلتاجی بذر (بذر گلتاجی13) بوجود میآید. این پدیده معمولاً در پنجهها رخ میدهد. این پنجهها شاخههای طویل شدهای هستندکه از گرههای پایینی ساقه منشاء میگیرند. شاخههای جانبی در یک توالی راسگرا14 در مراحل اولیه نمو گیاه، رشد کرده و انداز? آنها از نوک ساقه به سمت قاعده ساقه افزایش مییابد. البته در مراحل بعدی هنگامی که بلالها شروع به نمو کردند، ترتیب اندازه تغییر میکند به گونهای که بالاترین بلال از همه بزرگتر است. بالاترین بلال که به گونهای کامل رشد کرده در اغلب هیبریدهای تجاری ذرت در زاویهی ششمین یا هفتمین برگ از نوک گیاه قرار دارد. ذرت گیاهی بلند با سیستم ریشهای افشان است. هیبریدهای منطقه کمربند ذرت15، درحدود 3 تا 5/3 متر ارتفاع دارند، در مقایسه اینبردها کوتاهترند. با افزایش بلوغ نسبی ارتفاع افزایش مییابد. فتوپریود طولانی نیز ارتفاع را افزایش میدهد، در حالیکه تنش خشکی ممکن است ارتفاع را کاهش دهد. ساقه ذرت در هر گرهک یک برگ دارد که در دو سمت ساقه به صورت متقابل یک در میان قرار گرفتهاند. هر برگ دارای غلاف و پهنک است. غلاف ساقه را در برگرفته و پهنک در محل زبانک یا یقه به غلاف متصل است. تعداد برگ در هر بوته از 7 برگ در ارقام زودرس با گردهافشانی آزاد تا بیش از 30 برگ در ارقام گرمسیری متغیر است. تعداد برگ در ارقام هیبرید مناطق معتدله از 16 تا 23 متغیر است (امام و ثقه الاسلامی، 1384). ذرت را از لحاظ شکل ظاهری دانه، ساختمان و کیفیت مواد آندوسپرمی به هشت دسته تقسیم میکنند (امام، 1383). این هشت گروه عبارتند از: ذرت دندان اسبی، ذرت بلوری یا سخت، ذرت آردی یا نرم، ذرت شیرین(قندی)، ذرت بوداده، ذرت غلافدار، ذرت مومی و ذرت اپک.

1-4- مراحل رشد گیاه ذرت
بوته های ذرت بسته به منشاء، طول دوره رشد، موارد استفاده و شرایط محیطی محل رشد، اندازه و شکلهای متفاوتی دارند. ولی، تمام بوتههای ذرت از کاشت تا رسیدن، مراحل نموی مشابهی را طی میکنند. چرخه زندگی ذرت را میتوان به چهار مرحله مشخص تقسیم کرد؛ دورهای که رشد رویشی غالب است (مرحله رشد برگ)، دوره ای که طی آن ماده خشک عمدتاً به اندام های زایشی تخصیص داده میشود (دوره پرشدن دانه)، یک دوره انتقال بین دو مرحله پیشین (دوره گلدهی) و مرحله نهایی که در آن بین دانه و گیاه هیچ گونه انتقال موادی صورت نمیگیرد (دوره خشک شدن دانه) (امام و ثقه الاسلامی، 1384).

جدول 1-1- مراحل رشد و نمو ذرت (امام و ثقه الاسلامی،1384)
1- مرحله رشد برگی
1-1- آبنوشی بذر
1-2- سبز شدن گیاه
1-3- تغییر از رشد ناخودپرور16 به رشد خودپرور17
1-4- پایان مرحله نوجوانی
1-5- آغازش گل تاجی
1-6- آغازش بالاترین بلال
1-7- ظاهرشدن بالاترین بلال 2- دوره گلدهی
2-1- پیدایش گل تاجی
2-2-گردهافشانی
2-3-کاکلدهی18
2-4- باروری گلچهها

3- دوره پر شدن دانه
3-1- شروع فاز تاخیری19 تجمع ماده خشک در دانه
3-2- شروع تجمع ماده خشک در دانه
3-3- پایان تجمع سریع ماده خشک در دانه
3-4- خط نیمه شیری20 4- دور? خشک شدن دانه
4-1- تشکیل سیاه لایه
4-2- دانه با رطوبت 15 درصد

ریچی21 و همکاران (1997)، رشد ذرت را به دو مرحله اصلی رویشی و زایشی تقسیم کرده و هر یک از این مراحل خود دارای مراحل جزئیتری میباشد.

جدول 1-2- مراحل رشد و نمو گیاه ذرت بر اساس تقسیمبندی ریچی و همکاران (1997)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مراحل رویشی مراحل زایشی VE سبز شدن R1 کاکل دهی V1 کامل شدن برگ اول R2 بلیستر22(شکلگیری دانه) V2 کامل شدن برگ دوم R3 شیری شدن دانه V3 کامل شدن برگ سوم R4 خمیری دانه V(n) کامل شدن برگ n ام R5 خمیری سخت دانه VT گل تاجی R6 رسیدگی فیزیولوژیکی

1-5-آب و گیاه ذرت
انواع متوسطرس ذرت بسته به شرایط آب و هوایی به 500-800 میلیمترآب نیاز دارند، به این مقدار آب باید تلفات آب را نیز افزود. کارایی مصرف آب برای عملکرد دانه بین 8/0 تا 6/1 کیلوگرم دانه بر متر مکعب آب متغیر است (آلن23 و همکاران، 1998). ریچی و باسو24 (2008) اظهار داشتند 78 درصد از مصرف آب در ذرت به صورت تعرق است.
آب به عنوان حلال، خنککننده و با نگهداری فشار داخل سلولها در حد بالا و در نتیجه انبساط کامل آنها، برای حفظ ساختمان گیاهان اهمیت دارد. وقتی که گیاه پژمرده شود، تورم سلولها تا حد صفر تنزل مییابد و متلاشی شدن سلولها آغاز شده، غشاها صدمه دیده و پروتئینها به عنوان آنزیمهای کلیدی در اثر تغییر ساختار، ماهیت خود را از دست میدهند، پس از تنش خشکی، سلولها میتوانند دوباره بازیابی شوند، در هر حال صدمه باید ترمیم یابد و این امر به زمان (7-5/0 روز) نیاز دارد. اگر صدمه زیاد باشد، سلولها میمیرند (بنزایگر25 و همکاران، 2000).
1-5-1- پتانسیل آب در گیاه
پتانسیل آب گیاه یا خاک، یک مقیاس از مکش مورد نیاز برای استخراج آب آزاد از گیاه یا خاک است. پتانسیل آب با حرف? نشان میدهند و واحد آن مگا پاسکال است. پتانسیل آب و اجزای آن به صورت منفی نشان داده میشوندکه نشان دهنده وضعیت آب نسبت به حالت اشباع کامل است. آب از جایی که پتانسیل بیشتر دارد به جایی که پتانسیل کمتر دارد، حرکت میکند. با خشکتر شدن گیاه، پتانسیل آب منفیتر می شود. پتانسیل آب هوا در رطوبت نسبی 50 درصد در حدود 80- مگاپاسکال است، از آنجا که آب بر اساس اختلاف پتانسیل حرکت میکند، تمایل دائمی برای تبخیر آب از سطح گیاه وجود دارد.
پتانسیل آب سلول دارای سه جزء میباشد.

= ?P+ ?S+ ?M ?
که در معادله فوقP ?، پتانسیل فشاری، S?، پتانسیل اسمزی و M?، پتانسیل ماتریک است (بنزایگر و همکاران، 2000)
مقادیر کلی برای برگ در شرایط عادی برابر است با ?، صفر مگاپاسکال، P?، 4/1مگاپاسکال (سلول در حالت متورم با فشار داخلی کاملاً بالا) و 4/1-s=? بنابراین، S? و P? یکدیگر را موازنه میکنند، در نتیجه پتانسیل آب برگ برابر با صفر میشود. ضمن اینکه M? اکثراً از معادله حذف میشود. وقتی برگی 20% محتوای آب خود را از دست میدهد (محتوای نسبی آب 80% است) کاهشی در پتانسیل آب برگ اتفاق افتاده و تورم به صفر میرسد و پتانسیل محلول با غلیظتر شدن محتوای سلول، منفیتر میشود. در این حالت ممکن است ? برابر با 6/1- مگاپاسکال باشد. P? صفر و s? مساوی با 6/1- مگاپاسکال باشد. اگر گیاه مواد محلول بیشتری را برای ورود به محلول سلول تولید نماید (تنظیم اسمزی) اگر چه ممکن است پتانسیل کل آب برگ ثابت بماند، مقدار P? با جذب آب به داخل واکوئل سلول و سیتوپلاسم در اثر اسمز افزایش خواهد یافت و سلولها مجدداً تورم خود را بدست خواهند آورد (ترنر، 1981).

1-5-2- پتانسیل آب در خاک
آبی که در خاک در دسترس گیاه است، بین ظرفیت زراعی (پتانسیل آب خاک 03/0- مگاپاسکال) و نقطه پژمردگی دائم (پتانسیل آب خاک 5/1- مگاپاسکال) قرار دارد. حدود 55%-65% آب در دسترس گیاه بین پتانسیل آبی 03/0- تا 5/0- نگهداری میشود و به آسانی در دسترس گیاه است، باقیمانده آب قابل دسترس در محدوده 5/0- تا 5/1- مگا پاسکال قرار دارد و اگر چه گیاه میتواند این آب را استخراج کند ولی علائم پژمردگی در آن مشاهده میشود (بنزایگر، 2000).

1-5-3- ذرت در شرایط تنش خشکی
کمبود آب با تاثیر بر رشد، نمو و تولید مواد فتوسنتزی منجر به کاهش عملکرد بسیاری از گیاهان زراعی یکساله میگردد (هسیائو و برادفورد26،1983).
تنش خشکی در ذرت منجر به تغییرات متفاوتی میگردد، این تغییرات از لولهشدن برگها در شرایط گرما و خشکی زیاد به منظور کاهش مصرف آب و تجمع اسید آبسیزیک و اسمولیتها متفاوت است.


پاسخ دهید